Ekomuzea
(tekst autorstwa Barbary Kazior)
Ekomuzea a Zielone Szlaki Greenways
Przy
wielu zielonych szlakach - greenways rozwijają się ekomuzea -
inicjatywy nastawione na ochronę i ekspozycję unikatowych wartości
lokalnego dziedzictwa, aktywizację i zaangażowanie lokalnego
społeczeństwa oraz poprawę jakości życia mieszkańców w zgodzie z duchem
rozwoju zrównoważonego. Ekomuzea są często uzupełnieniem regionalnych,
krajowych czy międzynarodowych zielonych szlaków - greenways. W Polsce
rozwijają się np. wzdłuż Bursztynowego Szlaku (Ekomuzeum Lanckorona,
Ekomuzeum Babiej Góry czy Ekomuzeum Opatów-Iwaniska). Liczne, lokalne
ekomuzea powstają na Dolnym Śląsku, w tym Ekomuzeum Dymarki w
Tarchalicach czy Ekomuzeum Cysterskie w Lubiążu uatrakcyjniają Szlak
Odry. W Bieszczadach wzdłuż szlaku „Zielony Rower" Greenway Karpaty
Wschodnie powstało modelowe Ekomuzeum „Trzy Kultury w Lutowiskach".
Czym jest ekomuzeum?
Ekomuzeum
to sieć rozproszonych w terenie obiektów, które tworzą „żywą" kolekcję,
obrazującą wartości przyrodnicze i kulturowe regionu oraz dorobek jego
mieszkańców. Wyjątkowy charakter regionu jest prezentowany jako
wypadkowa warunków naturalnych i działalności ludzi, historycznej i
obecnej (definicja wg Fundacji Partnerstwo dla Środowiska). Ekomuzeum
eksponuje autentyczność miejsca, poprzez prezentację zasobów
przyrodniczo-kulturowych i działalność mieszkańców, w połączeniu z
promocją, edukacją i rozwojem regionu, stwarzając możliwość
integrowania ludzi i inicjatyw. Ekomuzeum jest przedsięwzięciem
tworzonym oddolnie, w oparciu o lokalną mądrość i organiczną znajomość
regionu, czerpiącym z miejscowej historii i tradycji, zaprezentowanej w
sposób żywy i interesujący, godzącym wymogi ochrony dziedzictwa z
potrzebami ekonomicznymi mieszkańców. Termin "ekomuzeum" został
wprowadzony we Francji przez Hugues de Varine w roku 1971 a pierwsze
inicjatywy, które zyskały status ekomuzeów zostały założone w Le
Creusot w 1974 i w Grande Lande w 1975. Krajem, gdzie dość wcześnie
rozwinął się ruch ekomuzealny była także Szwecja, gdzie powstawały
głównie większe, regionalne przedsięwzięcia.
Kryteria ekomuzeum
1.
Budowane w oparciu o lokalne dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe,
przyczyniające się do jego zachowania, kultywowania i eksponowania.
2. Bazuje na autentycznych elementach dziedzictwa, przyczyniając się do jego rekonstrukcji i rewitalizacji.
3. Oddolnie tworzone i zarządzane (np. przez lokalną/regionalną organizację lub instytucję).
4. Promuje przyjazne dla środowiska technologie i środki transportu.
5.
Integruje wszystkie kluczowe elementy: centrum
informacyjno-dokumentacyjne, miejsca i obiekty rozproszone w terenie,
„żywe" warsztaty i pokazy, sieć ścieżek i szlaków, lokalne imprezy w
spójny produkt.
6. Przyczynia się do budowania i wzmacniania lokalnej tożsamości oraz aktywizacji lokalnej społeczności.
7. Tworzone i rozwijane w oparciu o lokalne partnerstwo.
Podstawowe elementy ekomuzeum
1. centrum informacyjno-dokumentacyjne,
odpowiedzialne za koordynację, rozwój, promocję, budowanie produktu
turystycznego, a także prowadzenie działalności naukowo-badawczej,
wydawniczej, dokumentacyjnej i informacyjnej.
2. zespół atrakcji (eksponatów) rozproszonych w terenie,
czyli kolekcja obiektów i miejsc, które decydują o jego charakterze i
wyjątkowości, która stanowią istotę ekomuzeum. Do tej grupy zaliczają
się zarówno kościoły, zamki, dworki, kapliczki, charakterystyczna
zabudowa, stanowiska miejscowej flory i fauny, punkty widokowe,
zjawiska geologiczne i wiele innych, w zależności od tego, czym może
się poszczycić dany obszar.
3. warsztaty i demonstracje tworzące „żywą" prezentację dziedzictwa, w czasie których miejscowi rzemieślnicy i twórcy demonstrują proces produkcyjny i twórczy.
4. sieć oznakowanych ścieżek i szlaków, zapewniających sprawną komunikację między obiektami.
Ekomuzea promują niezmotoryzowane formy transportu, w związku z czym
preferowane są trasy piesze, rowerowe, konne, kajakowe i in.
5. cykliczne i okazjonalne imprezy,
organizowane dla uatrakcyjnienia i promocji oferty ekomuzeum, ale także
w celu zapoznania zwiedzających z lokalnymi zwyczajami i tradycjami.
Przykłady ekomuzeów
 "www.csrinfo.org"){kind=small}
)
){kind=small}
){kind=logo}
